In de VitalBlog geven wij regelmatig onze gedachten en observaties weer over de huidige ontwikkelingen in de zorgsector. U wordt uitgenodigd om deze blog te volgen en uw reacties te delen.

Veranderende maatschappij, veranderende zorg

Alex van den Bersselaar schreef dit op dinsdag 27 november 2018

Om maar gelijk met de deur in huis te vallen: het is evident dat we met het huidige zorgbeleid over een aantal jaar zullen vastlopen. Dit geldt niet alleen voor de ziekenhuiszorg, maar zeker ook voor de thuiszorg. Personeel wordt steeds schaarser, terwijl de vraag naar (gespecialiseerde) zorg toeneemt. Waar er nu nog acht[1] werkenden zijn per 75-plusser, zullen dit er over tien tot twintig jaar nog maar vier zijn. Het aantal chronische patiënten zal de komende tijd steeds verder stijgen, waardoor de kans op comorbiditeit nog groter wordt. In Nederland ligt het percentage comorbiditeit al op 27%[2]. Op dit moment is het percentage 75-plussers met een chronische ziekte al meer dan 90%[3]. Wanneer we de kwaliteit van zorg, die we vandaag de dag gewend zijn, willen blijven leveren, dan zullen we de zorg op een andere manier moeten inrichten. De vraag blijft echter: hoe dan? Het is verleidelijk om vergezichten te schetsen en technologieën te beschrijven die op dit moment nog niet zijn uitontwikkeld of zelfs nog bedacht moeten worden. Er is echter nu al veel meer mogelijk dan we denken. Er zijn al tal van toepassingen en concepten die zich hebben bewezen en die vandaag al ingezet kunnen worden.   

 

Hoe zorg ook anders kan                

Het is nog maar de vraag of het ziekenhuis, zoals we dat momenteel kennen, over een paar jaar nog bestaat. Uiteraard zal er altijd behoefte zijn aan vormen van diagnostiek, behandelingen en ingrepen, maar out of the box denkend is het bijzonder om veel van onze zorgbehoeften te concentreren op een fysieke plek. Het zou logischer zijn dat alleen de hoog intensieve, complexe en urgente zorg zich concentreert. Complexe ingrepen, spoedeisende hulp en specifieke diagnoses vragen namelijk juist om kennisbundeling en concentratie.

Het mag bijzonder heten dat ieder ziekenhuis voor zich kapitaalintensieve scanners aanschaft. De gemiddelde bezetting van MRI-apparatuur in ziekenhuizen ligt rond de 2.500 onderzoeken per machine per jaar. Dit ligt ver beneden het aantal dat bij de bestaande tarieven nodig is om kostenneutraal te werken. Een bundeling van capaciteit ligt dus voor de hand in gespecialiseerde diagnostische centra.

Virtueel zorgcentrum

Een meer fundamentele verandering ontstaat wanneer laag-urgente zorg plaats gaat vinden in een virtueel zorgcentrum. Medische wearables zorgen per definitie voor een meer gedecentraliseerde zorg. Hiermee zijn we namelijk in staat patiënten en cliënten ook buiten de muren van het ziekenhuis permanent te monitoren. Dit virtuele zorgcentrum kan ook een thuissituatie zijn. Dit is een verschuiving van zorglocatie én het zet zorgprofessionals op een andere manier in. Zij hoeven alleen nog maar te reageren op echte zorgvragen, de controle wordt verschoven naar de techniek. Deze verschuiving gaat pas echt zorgen voor andere zorgvormen, ook in de langdurige zorg. Zeker wanneer we bedenken dat meer dan 90% van de 75-plussers een of meer chronische aandoeningen heeft. CVA-patiënten kunnen bijvoorbeeld gebruik maken van een biosensor. Dit is een hightech sensor in de vorm van een pleister, die patiënten op de borst dragen. De sensor meet op afstand vitale functies, zoals de ademhalingsfrequentie, huidtemperatuur en hartslag. Anders dan fitness trackers en consumentgerichte draagbare oplossingen, zorgt de nieuwe medische biosensor voor automatische en doorlopende metingen van vitale functies die klinisch relevant zijn. De voor connectiviteit geschikte sensor stuurt die gegevens vervolgens door naar een speciale toepassing ter ondersteuning van de klinische besluitvorming, waarbij de software zo kan worden geconfigureerd, dat bij overschrijding van bepaalde drempelwaarden er direct een specifieke zorgverlener of medicus gewaarschuwd wordt. 

Als onderdeel van het virtuele zorgcentrum is het ook mogelijk om de verzamelde data te analyseren met behulp van slimme algoritmen. Zorgverleners, patiënten en cliënten krijgen zo de informatie die ze nodig hebben, bijvoorbeeld over veranderingen in de vitale functies. Hierdoor is het mogelijk te voorspellen welke patiënt achteruit dreigt te gaan. Met deze informatie kan er vervolgens tijdig geïntervenieerd worden.

Het hoeft echter niet altijd hightech te zijn. COPD-patiënten kunnen in een app de status van hun ademhaling in relatie tot kortademig en benauwdheid aangeven. Op deze manier wordt de patiënt op afstand gecoacht en bewaakt. Door de tijd heen kan de patiënt eenvoudig zien of er een verbetering is, of dat de situatie juist verslechterd is. Indien nodig kan een gespecialiseerde verpleegkundige worden ingeschakeld. Patiënten kunnen ook thuis zelfmetingen doen wat betreft bloedsuikerspiegel, hartslag en bloedruk (al dan niet met direct gekoppelde bloeddrukmeters), aangevuld met specifieke vragenlijsten over de gezondheid.

Bovenstaande voorbeelden zijn geen vergezichten. Het zijn voorbeelden die op dit moment in de praktijk gebruikt worden. Een kenmerk van deze toepassingen is de toegankelijkheid en de mogelijkheid om op basis van vooraf ingegeven drempelwaardes een specifieke zorgverlener of medicus te waarschuwen. Tijdsintensieve en belastende metingen worden uitgevoerd op een tijdstip en plaats die de patiënt zelf heeft gekozen. Hierdoor wordt de chronische ziekte minder als last ervaren en vindt men het een geruststellende gedachte dat de zorgprofessional over de schouder meekijkt. De patiënt heeft de regie!

Hospital@Home

Een concreet voorbeeld van verplaatste zorg is Hospital@Home. Ieder jaar melden 800.000[4] ouderen zich op de Spoedeisende Hulp. Jaarlijks belanden er 322.000 ouderen zonder medisch specialistische noodzaak in een ziekenhuisbed, wat omgerekend op jaarbasis neerkomt op een onnodige bezetting van 4.100 dure ziekenhuisbedden4. Uit onderzoek blijkt dat meer dan 30%[5] van de ouderen boven de 65 functionele achteruitgang ervaart na een acute ziekenhuisopname. Gemiddeld wordt 20%5  van de oudere patiënten heropgenomen in het ziekenhuis. Post-ontslag mortaliteit cijfers zijn ook hoog onder patiënten boven de 65 jaar; binnen de literatuur worden cijfers van rond de 25%5 beschreven drie maanden na ontslag.  ‘Een acute ziekenhuisopname verloopt bij deze patiënten regelmatig gecompliceerd door het optreden van ziekenhuis-gerelateerde complicaties zoals vallen, delier, nieuwe infecties, ondervoeding en functionele en cognitieve achteruitgang. Het Hospital@Home zorgprogramma wil een nieuw zorgpad bieden waarin ziekenhuiszorg in het eigen huis van de patiënt kan worden gerealiseerd. Het doel hiervan is het voorkomen van ziekenhuis-gerelateerde complicaties en (uitstel van) verpleeghuisopname’ aldus de Hospital@home website. Patiënten die op de Spoedeisende Hulp binnenkomen, worden onderzocht en er wordt direct bepaald of zij in aanmerking komen om thuis behandeld te worden.

Het voorkomen van opnames is dus niet alleen iets wat we vanuit het perspectief van de ouderen moeten zien te voorkomen, maar er hangt ook een fors kostenplaatje aan (in termen van inzet van schaarse middelen). Hiermee wordt de zorg verplaatst naar een vertrouwde omgeving, zijn er minder complicaties en dalen de totale zorgkosten.

Technologie is de toekomst

Patiënten vanuit huis behandelen heeft dus voordelen voor zowel de patiënt zelf, als de zorgverleners. Minder consulten, minder reistijd, minder heropnames, minder complicaties en een lager sterftecijfer: winst voor alle betrokken partijen. De technologische ontwikkelingen maken het mogelijk om op afstand patiënten te monitoren en persoonlijk contact met hen te hebben. Ik ben van mening dat we deze kant op moeten. Het leveren van zorg is een middel wat schaars is geworden, daar moeten we zuinig mee omgaan. Het verplaatsen van de zorg naar een thuissituatie, met behoud van de kwaliteit die we gewend zijn, helpt om onze schaarse middelen beter te verdelen. Schaarser wordende artsen en verpleegkundigen kunnen zo vergrijzend Nederland op een persoonlijke manier blijven helpen. Daarbij wordt de regie verplaatst naar waar deze hoort, bij de patiënt. En als ik mocht kiezen tussen in een ziekenhuis te worden behandeld of thuis, dan wist ik het wel……



[1] http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL_2014_De%20Nederlandse-bevolking-in-beeld_1174.pdf

[2] https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/chronische-ziekten-en-multimorbiditeit/cijfers-context/huidige-situatie#node-aantal-mensen-met-multimorbiditeit-bekend-bij-de-huisarts

[3] https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/chronische-ziekten-en-multimorbiditeit/cijfers-context/huidige-situatie#node-aantal-mensen-met-chronische-ziekte-bekend-bij-de-huisarts

[4] https://www.actiz.nl/nieuws/ouderenzorg/2018/02/jaarlijks-ruim-300.000-ouderen-onnodig-in-ziekenhuisbedden

[5] http://www.bensajetcentrum.nl/assets/wbb-publications/345/Interventies%20gericht%20op%20het%20verbeteren%20van%20de%20(transmurale)%20ziekenhuiszorg%20voor%20kwetsbare%20ouderen%2020160312.pdf

Meer weten over onze oplossingen?

Direct demo aanvragen
Vitalhealth Software

Software for Collaborative Health Management